Du học
Đức

Abitur là bằng tốt nghiệp phổ thông phổ biến nhất cho phép vào thẳng đại học tại Đức; một số trường quốc tế tại Đức dạy chương trình International Baccalaureate (IB) — điều kiện công nhận IB để vào đại học Đức cần kiểm tra riêng

Học sinh vị thành niên (dưới 18 tuổi) cần người giám hộ (guardian) tại Đức hoặc học tại trường nội trú có cơ chế giám hộ phù hợp

Chỗ ở cho học sinh phổ thông: nội trú, homestay hoặc ở cùng người giám hộ — cần xác nhận cụ thể với trường

Loại visa/residence permit cho học sinh phổ thông khác với sinh viên đại học — cần kiểm tra riêng với Đại sứ quán Đức tại Việt Nam

Yêu cầu ngôn ngữ (tiếng Đức hoặc tiếng Anh tùy chương trình) khác nhau theo trường

Khóa tiếng thường chỉ cấp chứng nhận hoàn thành (certificate), KHÔNG phải bằng cấp hay tín chỉ chính khóa

Thời lượng khác nhau rất nhiều theo trường — từ vài tuần đến nhiều tháng

Loại visa/residence permit phù hợp cho khóa tiếng độc lập khác với residence permit cho sinh viên chính khóa — cần kiểm tra với Đại sứ quán Đức

Khóa tiếng chuẩn bị đại học (university preparation) khác khóa tiếng độc lập (general/intensive) về mục tiêu và cách công nhận

Quyền làm thêm trong thời gian học khóa tiếng có thể khác với sinh viên chính khóa — cần kiểm tra loại residence permit cụ thể

Hoàn thành khóa tiếng KHÔNG tự động bảo đảm được nhận vào chương trình chính khóa — vẫn phải nộp hồ sơ riêng và đáp ứng điều kiện đầu vào

Có cả Studienkolleg công lập (staatlich) và Studienkolleg tư thục (private) — Studienkolleg công lập bảo đảm kỳ thi FSP được công nhận nhà nước; một số ít Studienkolleg tư thục cũng cung cấp FSP được công nhận, cần kiểm tra riêng từng trường

Có thể học tại Studienkolleg tư thục rồi thi Feststellungsprüfung "bên ngoài" (externe FSP) tại một Studienkolleg công lập — kết quả externe FSP được công nhận tại mọi cơ sở giáo dục đại học Đức

Aufnahmeprüfung (kỳ thi đầu vào Studienkolleg) kiểm tra trình độ tiếng Đức và kiến thức nền tảng trước khi được nhận vào khóa dự bị

Thời lượng thường là 2 học kỳ, có thể rút ngắn còn 1 học kỳ với học sinh có kết quả học tập tốt — theo DAAD

Học phí: Studienkolleg công lập nhìn chung không thu học phí (ngoại trừ semester contribution như sinh viên chính khóa), Studienkolleg tư thục thường thu phí — cần kiểm tra riêng từng trường

Giảng dạy chủ yếu bằng tiếng Đức, mục tiêu đạt trình độ tương đương CEFR C1 khi hoàn thành khóa

Đăng ký Studienkolleg có thể qua nộp trực tiếp cho trường hoặc qua uni-assist tùy trường/chương trình mục tiêu

FSP gắn chặt với nhóm khóa Studienkolleg đã theo học — ví dụ đỗ FSP nhóm T-Kurs phù hợp cho ngành kỹ thuật/khoa học tự nhiên, không tự động mở đường vào ngành y hoặc luật

Phân biệt "university-related admission" (chỉ đủ điều kiện dự tuyển, còn phải cạnh tranh theo tiêu chí riêng của từng trường/ngành) và "subject-related admission" (đủ điều kiện cho một nhóm ngành cụ thể) — cách diễn giải khác nhau theo từng trường

Điểm số FSP có thể ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh vào các ngành có Numerus Clausus (giới hạn số lượng tuyển sinh)

Đỗ FSP tại một Studienkolleg không bảo đảm được nhận vào trường mà học sinh mong muốn — quyết định tuyển sinh cuối cùng vẫn thuộc về từng trường

Chương trình giảng dạy hoàn toàn bằng tiếng Đức, hoàn toàn bằng tiếng Anh, hoặc song ngữ — tỷ lệ chương trình Bachelor bằng tiếng Anh ở Đức thấp hơn đáng kể so với bậc Thạc sĩ

Numerus Clausus (NC): một số ngành giới hạn số lượng tuyển sinh dựa trên điểm số, xét qua Hochschulstart (với các ngành như y khoa) hoặc trực tiếp qua từng trường

Admission-restricted programme (zulassungsbeschränkt) và open-admission programme (zulassungsfrei) là hai nhóm khác nhau — cần kiểm tra tình trạng của từng ngành tại từng trường

Một số ngành yêu cầu aptitude test, portfolio hoặc internship bắt buộc trước khi nhập học

Điều kiện đầu vào bắt buộc gồm: Hochschulzugangsberechtigung (HZB) đã được công nhận qua anabin/DAAD admission database, kết quả APS (với hồ sơ Việt Nam — xem mục 03), năng lực ngôn ngữ phù hợp, và với nhiều trường là hồ sơ qua uni-assist kèm Vorprüfungsdokumentation (VPD) nếu trường yêu cầu

Tỷ lệ chương trình Thạc sĩ giảng dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh tại Đức cao hơn đáng kể so với bậc Cử nhân, đặc biệt trong khối kỹ thuật/khoa học/kinh doanh — nhưng KHÔNG đồng nghĩa không cần tiếng Đức cho đời sống hoặc một số môn tự chọn

Điều kiện đầu vào thường gồm: bằng Cử nhân ngành liên quan, GPA tối thiểu theo từng chương trình, module prerequisites (các môn học nền tảng bắt buộc đã hoàn thành), có thể yêu cầu kinh nghiệm làm việc, GMAT/GRE (một số chương trình MBA/kinh doanh), motivation letter, và có thể phỏng vấn

Continuing education Master (Weiterbildungsmaster) THƯỜNG THU HỌC PHÍ đáng kể dù học tại trường công lập — khác với phần lớn chương trình Master nghiên cứu/học thuật thông thường

Vẫn cần APS với hồ sơ Việt Nam (xem mục 03) và năng lực ngôn ngữ phù hợp với ngôn ngữ giảng dạy của chương trình

Không phải mọi Hochschule đều có quyền cấp bằng tiến sĩ độc lập — quyền này (Promotionsrecht) chủ yếu thuộc Universität/Technische Universität; một số Fachhochschule có mô hình hợp tác đào tạo tiến sĩ cùng Universität, khác nhau theo bang và theo trường

Cần tìm supervisor (Doktorvater/Doktormutter) phù hợp và chuẩn bị research proposal trước khi nộp hồ sơ, đặc biệt với individual doctorate

Hình thức tài trợ khác nhau: học bổng (scholarship), hợp đồng lao động tại trường/viện nghiên cứu (employment contract, có lương và đóng bảo hiểm xã hội như nhân viên), hoặc tự túc — mỗi hình thức có ảnh hưởng khác nhau đến loại residence permit cần xin

Ngôn ngữ nghiên cứu có thể là tiếng Đức, tiếng Anh, hoặc kết hợp tùy ngành và tùy nhóm nghiên cứu

Loại residence permit cho nghiên cứu sinh có thể khác với residence permit cho sinh viên thông thường — cần kiểm tra riêng với Ausländerbehörde

Ausbildung KHÁC chương trình đại học (Bachelor/Master) về bản chất, thời lượng, bằng cấp và cách công nhận — không gọi Ausbildung là "học đại học Đức"

Ausbildung KHÁC duales Studium (xem mục 9) — Ausbildung không cấp bằng đại học/Bachelor, còn duales Studium cấp bằng Bachelor kết hợp thực hành doanh nghiệp

Trong thời gian Ausbildung, học viên nhận Ausbildungsvergütung (thù lao đào tạo) từ doanh nghiệp — đây là thù lao lao động, KHÔNG PHẢI học bổng

Thời lượng thường 2-3,5 năm tùy ngành nghề, có hợp đồng đào tạo (Ausbildungsvertrag) ký giữa học viên và doanh nghiệp

Không phải mọi Ausbildung đều mở cho ứng viên quốc tế ngoài EU — cần kiểm tra riêng từng ngành nghề và từng doanh nghiệp, một số ngành nghề được quản lý (regulated) có yêu cầu công nhận bằng cấp riêng

Yêu cầu tiếng Đức thường ở mức khá cao (thường từ B1-B2 trở lên) vì phần lớn Berufsschule giảng dạy bằng tiếng Đức

Khả năng đáp ứng tài chính trong thời gian Ausbildung cần đánh giá theo từng hồ sơ cụ thể — Ausbildungsvergütung không phải lúc nào cũng đủ trang trải toàn bộ chi phí sinh hoạt, đặc biệt ở giai đoạn đầu

Duales Studium cấp bằng Bachelor (đôi khi có thêm chứng chỉ nghề nếu là mô hình training-integrated) — khác về bản chất với Ausbildung (không cấp bằng đại học)

Cần có HAI bên chấp nhận: trường đại học (hoặc Duale Hochschule) VÀ doanh nghiệp đối tác — ứng viên quốc tế thường phải tự tìm và được doanh nghiệp nhận trước khi đăng ký chương trình

Mức độ cạnh tranh thường cao vì số lượng vị trí doanh nghiệp có hạn — KHÔNG có gì bảo đảm ứng viên quốc tế sẽ tìm được doanh nghiệp nhận, đặc biệt nếu tiếng Đức chưa đủ tốt

Sinh viên duales Studium thường nhận thù lao từ doanh nghiệp đối tác trong giai đoạn thực hành — mức thù lao khác nhau theo doanh nghiệp và ngành

Yêu cầu tiếng Đức thường ở mức cao vì phải làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp Đức

Thường cần đề cử (nomination) từ trường gốc theo thỏa thuận đã ký giữa hai trường — freemover phải tự liên hệ trực tiếp và đáp ứng điều kiện riêng của trường tiếp nhận

Sinh viên trao đổi có thỏa thuận thường được miễn học phí tại trường tiếp nhận (nhưng vẫn phải đóng semester contribution) — cần xác nhận cụ thể theo từng thỏa thuận

Công nhận tín chỉ (credit recognition) giữa hai trường không phải lúc nào cũng tự động — cần xác nhận trước với trường gốc

Bảo hiểm y tế và chỗ ở cho sinh viên trao đổi không tự động bao gồm — cần xác nhận riêng với trường tiếp nhận

Loại residence permit/visa cho sinh viên trao đổi cần kiểm tra riêng, đặc biệt với chương trình dưới 90 ngày có thể áp dụng quy định khác với chương trình dài hạn

Không phải mọi khóa ngắn hạn đều cấp tín chỉ hoặc qualification chính thức — cần hỏi rõ trường trước khi đăng ký

Đối tượng và thời lượng khác nhau rất nhiều giữa các chương trình

Loại visa/residence permit phù hợp phụ thuộc thời lượng và tính chất chương trình — cần kiểm tra với Đại sứ quán Đức trước khi đăng ký

Quyền làm thêm trong thời gian khóa ngắn hạn thường bị hạn chế hoặc không áp dụng — cần kiểm tra cụ thể

Khóa ngắn hạn KHÔNG mặc nhiên tạo quyền ở lại Đức sau khi kết thúc khóa học

Không gọi Staatsexamen là "Bachelor" hoặc "Master" — đây là một loại hình bằng cấp/hệ thống thi khác biệt, do nhà nước (bang) tổ chức kỳ thi cuối cùng thay vì trường đại học

Thời gian đào tạo cho các ngành có Staatsexamen (đặc biệt y khoa) thường dài hơn đáng kể so với Bachelor+Master thông thường

Nhiều ngành có Staatsexamen áp dụng Numerus Clausus rất chặt, cạnh tranh cao qua Hochschulstart

Yêu cầu tiếng Đức cho các ngành này thường ở mức rất cao vì liên quan trực tiếp đến an toàn nghề nghiệp (y khoa, dược, luật)

Có giới hạn/điều kiện riêng dành cho sinh viên quốc tế ở một số ngành có Staatsexamen — cần kiểm tra trực tiếp với từng trường và cơ quan quản lý ngành nghề liên quan

Ngành nghệ thuật/âm nhạc/thiết kế thường yêu cầu portfolio, audition hoặc bài thi năng khiếu riêng, không chỉ xét hồ sơ học thuật

Nhiều ngành đặc thù yêu cầu trình độ tiếng Đức cao hơn mức trung bình vì tính chất chuyên môn và giao tiếp với bệnh nhân/khách hàng/công chúng

Một số ngành giới hạn số lượng tuyển sinh quốc tế hoặc có hạn ngạch riêng

Tốt nghiệp các ngành này KHÔNG đồng nghĩa tự động đủ điều kiện hành nghề — giấy phép hành nghề (đặc biệt y khoa, dược, luật) thường yêu cầu thêm kỳ thi hoặc thời gian thực hành theo quy định của cơ quan quản lý nghề

Nộp trực tiếp (Direktbewerbung): áp dụng khi trường không yêu cầu qua uni-assist — nộp thẳng qua cổng tuyển sinh riêng của trường

uni-assist: dịch vụ xét hồ sơ trung gian cho nhiều trường đại học Đức (không phải tất cả) — kiểm tra và quy đổi sơ bộ hồ sơ nước ngoài trước khi chuyển tới trường; không phải trường nào cũng dùng uni-assist

Vorprüfungsdokumentation (VPD): một dạng thẩm tra hồ sơ mà uni-assist cấp cho một số trường hợp/trường yêu cầu, có thể dùng lại khi nộp hồ sơ vào nhiều trường khác nhau — cần kiểm tra trường có yêu cầu VPD hay không

Hochschulstart: cổng đăng ký tập trung cho một số ngành có Numerus Clausus toàn quốc (ví dụ y khoa) — chỉ áp dụng cho nhóm ngành cụ thể, không phải mọi chương trình

Zulassungsbeschränkt (admission-restricted) và zulassungsfrei (open-admission): mỗi ngành/trường có tình trạng khác nhau, cần kiểm tra riêng từng trường hợp

Deadline mùa đông (Wintersemester, thường bắt đầu tháng 10) và deadline mùa hè (Sommersemester, thường bắt đầu tháng 4) khác nhau theo từng trường và theo từng chương trình — KHÔNG dùng một deadline chung cho toàn nước Đức, luôn kiểm tra deadline cụ thể của từng trường

Giới hạn hiện hành theo DAAD: 140 ngày làm đầy đủ (full days) hoặc 280 ngày làm nửa buổi (half days) mỗi năm — "full day" là ca làm trên 4 giờ, "half day" là ca làm từ 4 giờ trở xuống, có thể kết hợp hai loại miễn tổng số ngày quy đổi không vượt mức cho phép

Sinh viên EU/EEA, Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ có quyền làm việc không giới hạn như sinh viên Đức, nhưng nếu làm trên 20 giờ/tuần sẽ phải đóng một số khoản bảo hiểm bắt buộc

Công việc trợ giảng/trợ lý học thuật (student assistant/wissenschaftliche Hilfskraft) tại trường KHÔNG bị tính vào giới hạn 140/280 ngày, nhưng vẫn cần thông báo cho Ausländerbehörde

Muốn làm thêm quá giới hạn cần xin phép Bundesagentur für Arbeit và Ausländerbehörde, chỉ được xét trong trường hợp có nhu cầu tài chính đặc biệt

Self-employment (tự kinh doanh/tự do) chỉ được phép nếu có sự cho phép riêng của Ausländerbehörde

Ngưỡng minijob miễn thuế: thu nhập đến 556 EUR/tháng không cần mã số thuế riêng; thu nhập cao hơn cần mã số thuế và có thể bị khấu trừ (có thể hoàn lại qua khai thuế cuối năm)

Nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội phát sinh nếu làm việc liên tục trên 3 tháng, hoặc quá 70 ngày trong năm, hoặc trên 20 giờ/tuần — cần kiểm tra tình trạng cụ thể với cơ quan bảo hiểm

Sinh viên khóa tiếng, Studienkolleg, và người theo Ausbildung có quy định làm thêm/thực tập bắt buộc-tự nguyện (mandatory/voluntary internship) riêng, khác với sinh viên chính khóa — cần kiểm tra cụ thể loại residence permit của mình